ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΣΕ ΠΟΙΝΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ

Δέσμη προτάσεων για την περαιτέρω ενίσχυση των δικονομικών εγγυήσεων για πολίτες σε ποινικές διαδικασίες, παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στόχος είναι να διασφαλιστεί το δικαίωμα όλων των πολιτών σε μια δίκαιη δίκη, σε όποια χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης κι αν βρίσκονται.

 Οι σημερινές προτάσεις αποσκοπούν στον σεβασμό του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης στη δίκη, στην παροχή ειδικών διασφαλίσεων για παιδιά που εμπλέκονται σε ποινικές διαδικασίες, στην εξασφάλιση της πρόσβασης υπόπτων και κατηγορουμένων σε προσωρινή νομική συνδρομή στα πρώτα στάδια της διαδικασίας, ιδίως όσον αφορά πρόσωπα για τα οποία εκδίδεται ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης.  Οι νέες προτάσεις είναι ένα ακόμη ορόσημο στην πορεία προς την κατοχύρωση των δικονομικών δικαιωμάτων των πολιτών και συμπληρώνουν τρεις ευρωπαϊκές οδηγίες που εκδόθηκαν από το 2010 και μετά: σχετικά με το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση (IP/13/995), το δικαίωμα ενημέρωσης (IP/12/575) και το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο (IP/13/921). Οι παραπάνω προτάσεις προάγουν την αρχή της ισότιμης μεταχείρισης, εξασφαλίζοντας σε όλους τους διαδίκους την προστασία που παρέχει μια δίκαιη δίκη. Με την έγκρισή τους, οι προτάσεις θα προωθήσουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη στα δικαστικά συστήματα των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διασφαλίζοντας κατ' επέκταση την ομαλή λειτουργία του ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης.

Η σημερινή δέσμη περιλαμβάνει πέντε προτάσεις:

1.Οδηγία για την ενίσχυση του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης στη δίκη για τις ποινικές διαδικασίες: η οδηγία αυτή κατοχυρώνει τον σεβασμό του τεκμηρίου αθωότητας για όλους τους πολίτες που οι αστυνομικές και δικαστικές αρχές θεωρούν υπόπτους ή κατηγορουμένους, ορίζοντας ότι 1) η ενοχή δεν μπορεί να συνάγεται από καμία επίσημη απόφαση ή δήλωση πριν από την οριστική καταδίκη, 2) το βάρος της απόδειξης φέρει η εισαγγελική αρχή και τυχόν αμφιβολίες είναι προς όφελος του υπόπτου ή του κατηγορουμένου, 3) το δικαίωμα σιωπής είναι κατοχυρωμένο και δεν χρησιμοποιείται εις βάρος των υπόπτων προκειμένου να εξασφαλιστεί η καταδίκη τους, και 4) ο κατηγορούμενος έχει δικαίωμα παράστασης στη δίκη (για περισσότερες πληροφορίες, βλ. το παράρτημα).

2.Οδηγία σχετικά με ειδικές διασφαλίσεις για παιδιά που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι για εγκλήματα: η οδηγία αυτή διασφαλίζει ότι τα παιδιά, που λόγω της ηλικίας τους είναι ευάλωτα, έχουν υποχρεωτικά πρόσβαση σε δικηγόρο σε όλα τα στάδια της ποινικής διαδικασίας. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά δεν μπορούν να παραιτούνται του δικαιώματός τους σε συνδρομή δικηγόρου, καθώς είναι μεγάλος ο κίνδυνος να μην αντιλαμβάνονται τις συνέπειες μιας τέτοιας ενέργειας. Τα παιδιά θα επωφελούνται επίσης από άλλες διασφαλίσεις, όπως το να ενημερώνονται δεόντως σχετικά με τα δικαιώματά τους, να επικουρούνται από τους γονείς τους (ή άλλα ενδεδειγμένα πρόσωπα), να μην εξετάζονται σε δημόσιες ακροάσεις, να υπόκεινται σε ιατρική εξέταση και να κρατούνται χωριστά από τους ενήλικους κρατουμένους όταν στερούνται της ελευθερίας τους.

3.Οδηγία σχετικά με το δικαίωμα σε προσωρινή νομική συνδρομή για πολίτες που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι για εγκλήματα, καθώς και για πρόσωπα για τα οποία έχει εκδοθεί ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης: η οδηγία διασφαλίζει την πρόσβαση των υπόπτων σε νομική συνδρομή στα αρχικά στάδια της ποινικής διαδικασίας (όταν οι κατηγορούμενοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι, ιδίως εάν στερούνται της ελευθερίας τους). Εξασφαλίζει επίσης τη νομική συνδρομή για τα άτομα που συλλαμβάνονται βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης (για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. το παράρτημα).

Οι παραπάνω νομοθετικές προτάσεις συμπληρώνονται από δύο συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τα κράτη μέλη:

1.Σύσταση σχετικά με τις δικονομικές εγγυήσεις για ευάλωτα άτομα που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι σε ποινικές διαδικασίες: εντοπισμός και αναγνώριση των ευάλωτων ατόμων (όσων π.χ. πάσχουν από σωματική ή διανοητική αναπηρία) και μέριμνα για  κάλυψη των ειδικών αναγκών τους κατά την ποινική διαδικασία. Εάν οι πολίτες δεν κατανοούν τη διαδικασία ή τις συνέπειες ενεργειών όπως η ομολογία, υπονομεύεται η αρχή της ισότιμης μεταχείρισης. Η σύσταση αυτή προβλέπει για τους ευάλωτους υπόπτους ειδικές διασφαλίσεις, όπως η υποχρεωτική πρόσβαση σε δικηγόρο, η παροχή συνδρομής από κατάλληλο τρίτο πρόσωπο και η ιατρική βοήθεια.

2.Σύσταση σχετικά με το δικαίωμα σε νομική συνδρομή για υπόπτους ή κατηγορουμένους σε ποινικές διαδικασίες: πρόβλεψη ώστε να λαμβάνονται υπόψη κοινές παράμετροι κατά την αξιολόγηση του δικαιώματος ενός προσώπου σε νομική συνδρομή, και διασφάλιση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών νομικής συνδρομής και των διοικητικών υπηρεσιών.